یکشنبه, 31 اردیبهشت 1391
دلايل سفر داود اوغلو به ايران چاپ
نوشته شده توسط مدیر سایت   
شنبه, 17 دی 1390 ساعت 08:14

احمد قائم‌ پناه*

ديدگاه‌هاي متعددي در ارتباط با سفر وزير امور خارجه تركيه آقاي داوود اوغلو به ايران وجود دارد. يكي از دلايل اين حضور را مي‌توان درخصوص بحث تحريم نفت و بانك مركزي ايران دانست. مي‌توان اين‌گونه برداشت كرد كه اين سفر در راستاي دادن اطمينان خاطر به ايران از بابت عدم پيروي يا تبعيت از طرح تحريم بانك مركزي توسط ايالات متحده آمريكا و تداوم مبادلات تجاري و انرژي تركيه با ايران است. بحث ديگر مي‌تواند درخصوص تنگه هرمز باشد به اين معني كه وزير خارجه تركيه به تهران آمده است تا حامل پيامي براي رهبران و تصميم‌گيران سياسي كشور از طرف آمريكا باشد تا بحث مسدود كردن اين تنگه منتفي شود. مطرح كردن جدي اين امر از سوي ايران در واقع خطر و تهديد جدي را براي ديگر كشورها مي‌تواند به همراه داشته باشد و شايد اين سفر حامل پيام جدي درخصوص رعايت كردن این مورد از سوي ايران باشد. موضوع ديگر بر مي‌گردد به مذاكرات هسته‌اي پيش‌رو، در آينده نزديك مذاكرات هسته‌اي بين ايران و اتحاديه اروپا و 1+5 برگزار خواهد شد و با اينكه از تركيه براي اين گفت‌وگو‌ها دعوت نشده است اما اين سفر مي‌تواند حاكي از اين باشد كه آنكارا مي‌خواهد به عنوان همسايه جمهوري اسلامي ايران و يك كشور تاثير‌گذار منطقه‌اي نقش بسزايي در مذاكرات پيش رو ايفا كند. ديدگاه ديگري نيز درخصوص اين سفر وجود دارد كه به مسايل عراق بر مي‌گردد. پس از خروج ايالات متحده از عراق حوادثي رخ داد كه نه براي تركيه و نه براي واشنگتن خوشايند نيست. تركيه از طرف عراق آسيب‌پذيري بالايي دارد و گروه‌هاي كرد تركي و عراقي با يكديگر همكاري‌هايي تاكنون داشته‌اند كه مي‌تواند براي تركيه خطرات بسياري را به همراه داشته باشد و از آن‌سو آرامش و ثبات در عراق براي ايالات متحده آمريكا مساله سياسي، حيثيتي و منزلتي است. پس از هشت سال دنيا و افكار عمومي نمي‌پذيرند كه نيروهاي آمريكايي از عراق خارج شوند و چنين حوادثي رخ دهد، به اين ترتيب آمريكا زير سوال مي‌رود چرا كه فرآيند دولت و ملت‌سازي را كه قرار بود در عراق تحكيم ببخشد با شكست مواجه شده است و فقط در صورت حضور نيروهايي آمريكايي و با زور و استفاده از توان نظامي توانسته امنيت را حفظ كرده و به همين دليل مشروعيت و مقبوليت آمريكا زير سوال مي‌رود. از اين‌رو با توجه به اينكه النوري‌المالكي نخست‌وزير عراق دوست و متحد جمهوري اسلامي ايران است و همچنين تهران اعتبار و نفوذ بسياري در عراق دارد براي پايان دادن به وضعيت بحراني عراق و سر و سامان دادن به امور و از سر‌گيري مذاكرات بين گروه‌هاي سياسي در اين كشور از دولت ايران به عنوان يك ميانجي دعوت شود تا به ايفاي نقش منطقه‌اي خود بپردازد و آرامش را به عراق برگرداند. تمامي اينها مي‌تواند فرضيه‌هاي حضور وزير امور خارجه تركيه در ايران باشد. در كنار اين دلايل بايد به اين مساله نيز توجه كرد كه در چند ماه گذاشته ناآرامي‌ها در سوريه شدت گرفته است.

در اين ميان جمهوري اسلامي از دولت بشار اسد و تركيه از مخالفان رژيم اسد حمايت كرده‌اند و حتي ميزبان مخالفان سوري بوده‌اند. اين امر سبب شده تا كدورت‌ها و سوءتفاهم‌هايي بين دو طرف ايراني و ترك به وجود آيد. اما در حال حاضر به نظر مي‌رسد نظام بين‌الملل اصرار به تغيير حكومت در سوريه ندارد و به اجراي طرح آشتي ملي با حفظ حكومت بشار اسد به شكل كنترل شده و تضعيف شده است. گروه‌هاي مخالف سوري و نوع رفتار و سياست خارجي آنان براي غربي‌ها و كشورهاي منطقه مجهول است و به همين دليل و با توجه به اتفاقات پيش آمده در كشورهاي عربي پس از انقلاب‌هاي رخ داده، در اين كشورها كه منجر به پيروزي احزاب اسلام‌گرا شده غرب ترجيح مي‌دهد كه موضوع سوريه فعلا به همين شكل باقي بماند. البته از محتواي مذاكرات بين دو كشور و مسايل ردوبدل شده اخبار دقيقي در دست نيست و اين ديدار را مي‌توان از طريق الگوهاي تحليلي روابط بين‌الملل بررسي كرد و از نظريه سطح تحليل كمك گرفت. در مجموع ايران و تركيه در طي سال‌هاي گذشته هيچ‌گاه دچار چالش و مشكل حادي نشده‌اند و خصوصا از زماني كه حزب عدالت و توسعه به قدرت رسيد روابط في‌مابين بهتر نيز شد. در واقع حزب عدالت و توسعه از زماني كه در تركيه به قدرت رسيد، سياست جديدي را در قبال ايران و كشورهاي منطقه خاورميانه پيش گرفت. از طرفي ديگر بايد بپذيريم رقابت منطقه‌اي بين دو كشور وجود دارد و هر دو كشور قدرت‌هاي منطقه‌اي محسوب مي‌شوند كه سعي مي‌كنند موقعيت خود را توسعه دهند و اين رقابت انكار‌ناپذير در صحنه‌هاي مختلف چون عراق، سوريه و كشور‌هاي شمال افريقا خود را نشان مي‌دهد. اما همين رقابت در سطحي نيست كه خللي در روابط دوجانبه اين دو كشور به وجود آورد خصوصا كه هر دو دولت به هم نياز دارند. در واقع تركيه پل ارتباطي ايران با غرب و خصوصا آمريكا است و نقش مثبتي را نيز تاكنون ايفا كرده است. البته بحث رادارهاي ضد موشكي تركيه يكي از موضوعات اختلاف‌‌برانگيز دو كشور است و بارها از طرف ايران مورد اعتراض قرار گرفته؛ هرچند كه طرف ترك بارها اعلام كرده كه ايران نبايد از اين بابت نگراني داشته باشد و هدف ايران نيست اما نمي‌شود از اين مساله به سادگي گذشت و در مقاطع حساس هر كشوري مي‌تواند هدف اين موشك‌ها قرار گيرد. همچنين در حال حاضر در سطح نظام بين‌الملل تركيه نقش چندجانبه‌اي را بازي مي‌كند و ملاك و معيار بازي نيز منافع ملي تركيه است و هرجا كه با منافع تركيه سازگاري داشته باشد رهبران تركيه ثابت قدم هستند كه اين امر مورد تاييد و پسند آمريكايي‌ها نيز است چرا كه مي‌خواهند به ترك‌ها به‌عنوان رقيب ايران ميدان دهند. يكي از رقابت‌هاي ايران و تركيه نيز بر سر بحث الگو‌برداري از حكومت‌هاي اين دو كشور است كه در انقلاب‌هاي اخير منطقه‌اي به چالش بين دو كشور نيز بدل شد كه البته اين چالش بيشتر بين متفكران و نظريه‌پردازان سياسي دو كشور باقي ماند در مجموع به نظر مي‌رسد كه تركيه نقش منطقه‌اي خود را بيشتر از گذشته جدي گرفته است و با سفر وزير امور خارجه تركيه به ايران و حل و فصل اختلافات از طريق گفت‌وگو و مذاكرات اين نقش پررنگ‌تر نيز خواهد شد.
* هيات علمي دانشگاه

شرق

به اشتراک گذاری

نظر ها
افزودن جدید جستجو RSS
نوشتن نظر
نام:
ایمیل:
 
آدرس سایت:
عنوان:
قالب نوشته:
[b] [i] [u] [url] [quote] [code] [img] 
 
 
کد آنتی اسپم نمایش داده شده در عکس را وارد کنید.

3.26 Copyright (C) 2008 Compojoom.com / Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved."

 
Designed & Developed by : Sepanta Group Team.